Duch Górnika
Dzieło nr 322. Jedna deska, dziewięć twarzy i kilka pojedynków naraz.
Płaskorzeźba o boku czterdziestu centymetrów, wypalana i malowana, z postaciami doklejonymi do deski. Na odwrocie i na dwóch kartkach Michał opisał, kto jest kim. Drugą kartkę wziął z papieru firmowego wałbrzyskiej koksowni.
Zdjęcie odwrotu pochodzi z 11 września 2021 roku, tydzień przed „Entropią”. O tytuł Michał się nie troszczy: „ten obraz nie ma nazwy”. W katalogu praca figuruje pod pierwszymi słowami listy postaci. W sierpniu 2025 roku dostała własny katalog, a ta strona zbiera wszystko, co o niej napisał i powiedział autor.
- Numer w katalogu
- 322
- Forma
- płaskorzeźba, 40 × 40 cm
- Tytuł
- bez tytułu; w katalogu „Duch Górnika, licho, podmieniec, kat diabła, duch…”
- Opis
- odwrót deski i dwie kartki
Opis artystyObsadaKto z kim walczyDwie wersjePrzypisyMateriały
Opis artysty
Słowo w słowo z deski i kartek
Karta dzieła nr 322Karta dzieła nr 132
#Rodzina#Pogranicze#Duchy#Kartka#DobroIZło
- Odwrót deskiDuch Górnika
„On był nieślubnym synem polsko-niemieckiego górnika z Pomorza, który mieszkał na Dolnym Śląsku i wolał być Polakiem, oraz córki śląskiego rycerza, który był pochodzenia łużyckiego”.
„Jego brat [nr 132 w katalogu] został podmieniony przez Dziwożonę, która podrzuciła swoje dziecko, półdemona, półczłowieka, który pomaga mu w uratowaniu brata z pustki”.
- Kartka pierwszaDama
„A ta Dama była zielarką i była ukochaną jego brata. A teraz ona też chce uratować swego chłopaka i pomaga jemu oraz temu półdiabłu, półczłowiekowi. Była nieślubną córką rycerza Bolesława II Śmiałego i córki chłopa z granicy polsko-węgierskiej. Miała 2 braci”.
- Kartka pierwszaZłe dusze i czarny duch
„A te złe dusze, które sam dał dla nich w otchłani, to dusze ich wrogów, które gnębił”.
„A ten czarny duch to potępiona dusza, to zjawa jej byłego chłopaka, który był okrutny i zły (…) oraz był pół Polakiem, a na pół Tatarem”.
- Kartka drugaDemon i Licho
„A ten czerwony Demon to zakrwawiony, który walczy z Podmieńcem. Koniec”.
„A to Licho sprawiało mu ból i cierpienie i pokazywało się jako kobieta z 1 okiem”.
Obsada
Dziewięć twarzy z jednej deski
Duch Górnika„Nieślubny syn polsko-niemieckiego górnika z Pomorza”. Chce uratować brata z pustki.
DamaZielarka, ukochana jego brata. Pomaga Duchowi Górnika i Podmieńcowi.
PodmieniecDziecko Dziwożony, pół demon, pół człowiek. Podrzucony w miejsce brata, walczy po stronie Górnika.
Kat DiabłaJedyna postać podpisana na samej desce. W opisach nie ma o nim ani słowa.
Demon„Czerwony Demon to zakrwawiony, który walczy z Podmieńcem”.
Licho„Sprawiało mu ból i cierpienie i pokazywało się jako kobieta z 1 okiem”.
Postać wychodząca z ziemiWedług Michała z 2025 roku to Potępiona Dusza. W katalogu z 2025 roku: „Zbłąkana Dusza”.
Czarna twarz przy DamieW opisie: „czarny duch”, zjawa byłego chłopaka Damy. W 2025 roku Michał nazywa ją Duchem.
Zielona twarz u góryW katalogu z 2025 roku podpisana „Duch”.
Kto z kim walczy
Odczytanie Macieja po rozmowach z bratem, lato 2025
Na desce nikt nie stoi bez zajęcia. Duch Górnika zszedł w zaświaty po brata i tam dopadł go Kat Diabła: za nim zwisają łańcuchy, przez ramię ma pas na krzyż, za plecami topór. Górnik ma na sobie górniczy pas z narzędziami i czerwone łańcuchy.
- Kat Diabła atakuje Ducha Górnika.
- Demon walczy z Podmieńcem. Podmieniec ma łuk i kołczan, ale nie ma strzał, więc walczą wręcz.
- Licho atakuje Ducha.
- Czarna postać czai się za Damą.
- Mała figura u dołu pomaga Górnikowi przy czerwonych łańcuchach.
Zielone plamy na desce to pleśń i zgnilizna tej otchłani. Dama jest żywa, Duch Górnika ani żywy, ani martwy, i nikomu z nich to nie przeszkadza.
Postać, o której zapomniał twórca
Co artysta napisał, a co mówi po latach
Za Damą jest na desce ledwo widoczna czarna twarz z rogami. W opisie na kartce to „czarny duch, potępiona dusza, zjawa jej byłego chłopaka”. Przez lata nikt jej nie zauważał, sam Michał też o niej zapomniał. Dopiero Maciej, opracowując katalog dzieła latem 2025 roku, dostrzegł sylwetkę i zaczął o nią pytać. Michał początkowo ją pomijał: Potępioną Duszą nazywał postać wychodzącą z ziemi, a czarnej twarzy dał inne imię. To zapisaliśmy poniżej, dosłownie.
Tak wygląda praca z tym archiwum: deska pamięta więcej niż jej autor, a opis spisany zaraz po powstaniu dzieła jest jedynym świadkiem. Nazwy robocze z katalogu, „Zły Karzeł z Popiołu” i „Zbłąkana Dusza”, nie są Michała i na tej stronie ich nie używamy.
- Kartka pierwszaWersja z opisu
„A ten czarny duch to potępiona dusza, to zjawa jej byłego chłopaka, który był okrutny i zły”.
- 19 lipca 2025Wiadomość głosowa do Macieja
„Ta postać, co wychodzi z ziemi, to właśnie jest potępiona dusza. Nie ma wśród nich postaci o nazwie zły karzeł. Jest tylko potępiona dusza, duch górnika, licho, podmieniec, demon, dama, kat diabła. A ten obraz nie ma nazwy”.
- 19 lipca 2025Druga wiadomość
„Postać obok Damy, ten, który wychodzi z jamy, ten, który wygląda jak Smeagol, to on właśnie nazywa się Potępiona Dusza. Czarna twarz obok niej to jest Duch (…). Ten Duch był jej i (…) Ducha Górnika bliskim znajomym”.
Przypisy
Z katalogu dzieła, 3 sierpnia 2025
- Łużyce. Kraina historyczna między Niemcami, Polską i Czechami, zamieszkana przez Słowian połabskich. Pochodzenie łużyckie dobrze oddaje pograniczną tożsamość postaci Pana Misia.
- Dziwożona. Istota z mitologii słowiańskiej. Porywała ludzkie dzieci i podrzucała w ich miejsce własne.
- Bolesław II Śmiały. Król Polski w XI wieku.
- Licho. W wierzeniach słowiańskich uosobienie nieszczęścia. U Pana Misia, jak w podaniach, ma jedno oko.
- Brat. Brat Ducha Górnika, o którego toczy się cała walka, ma własną pracę: nr 132, „Okrutny zbójnik brat Ducha Górnika”.
Katalog „Duch Górnika (…) / L’esprit du Mineur (…)” opracował Maciej Walczyk: rzeźba i jej opis są Michała, układ i grafika katalogu Macieja. Powstał w wersji polskiej i francuskiej.
Materiały
Katalog, filmy, karta
Karta dzieła nr 322Katalog dzieła (PDF)Film o dziele, część 1Film o dziele, część 2Cykl GórnicyIndeks dzieł w źródłach