Stwórca Szans

Michał dopowiada do opisu: Stwórca Szans za życia zbudował robota, który stoi obok niego. Niebieskie elementy w robocie to prąd. W robocie, w jego „mózgu”, jest zapis połączony z nagraniem głosu Stwórcy. Jeszcze za życia Stwórca zrobił sobie zdjęcie, żeby było wiadomo, jak wyglądał, i robot wyświetla go po jego śmierci. Bo robot ma w sobie coś jakby tęsknotę za Stwórcą.

Szanso. Michał opisuje go jako inżyniera i demiurga z postapokaliptycznych złomowisk na pograniczu polsko-węgierskim. Naprawdę nazywał się Niegniew; społeczność nazwała go Szanso, bo dawał szanse. Był arbitrem tego zrujnowanego świata, prorokiem i nauczycielem, współpracował z Ruchem Oporu przeciw złym robotom i Złemu Duchowi. Jego sąsiadami na złomowisku są Złomiarz (nr 363) i Kobieta Wulkan (nr 364).

Przestroga. Postać uosabia najwcześniejszą zasadę Michała dotyczącą tworzenia, zapisaną w 2021 roku: człowiek nie powinien bawić się w Boga, a sztuczna inteligencja nie powinna być inteligentna ani mieć uczuć, bo uczucia należą do ludzi. To samo mówi na stronie cyklu, „Człowiek nie powinien bawić się w Boga”, i w wywiadzie z 2023 roku: „Sztuczna inteligencja w ogóle nie powinna być inteligentna”.

Nagranie na wieczność. Tematem płaskorzeźby nie jest życie Szanso, ale jego zaplanowane życie po życiu, osiągnięte przez technikę. Michał opowiada, że Szanso, zanim uległ śmiertelnej chorobie, nagrał swój głos, swoje myśli i swój obraz; po jego śmierci przyjaciele wgrali to nagranie na dysk robota, którego sam zbudował. Robot, model M1x133, powstał ze śmieci na złomowisku. Jego bronią nie jest siła, lecz hakowanie: przeprogramowuje inne, złe maszyny i oczyszcza je z błędów.

Pętla projekcji. Jedynym zadaniem robota jest wyświetlać swojego stwórcę. Mechanizm ma dwa filmowe źródła, zmieszane w wyobraźni Michała: niebieski hologram z „Gwiezdnych wojen”, którym ktoś z daleka przesyła wiadomość, i film fantastyczny o policyjnym robocie na złomowisku, z którego wziął pomysł maszyny tęskniącej za twórcą. Dzięki temu Szanso istnieje, choć nie żyje. Ale jego istnienie jest radykalnie ograniczone: według Michała nie jest już żywy i nie jest nawet duszą, bo nie ma uczuć ani świadomości; jest wzorem, zapisem, kodem, który ma graficzną postać. Michał dodaje szczegół o mechanice robota: przez jego niewidoczne wewnętrzne kapsuły płynie prąd, niebieskie światło, symbol energii i czystości. Ważne jest dla niego, że coś istnieje, choć nie jest widoczne.

Paradoks: tęsknota i samotność. M1x133 nie jest istotą świadomą, a jednak tęskni za tym, kogo wyświetla. W rozmowie z bratem Michał to potwierdził: zapytany, czy robot próbuje rozmawiać z wyświetlanym obrazem głosem Szanso, odpowiedział, że tak, że robot czuje coś jakby tęsknotę za stwórcą. Wynikiem tej mechanicznej, jednostronnej rozmowy jest przejmująca samotność: dialog pustych nagrań.

Pętla postępująca i przestrzeń graniczna. Podmiot (Stwórca) i przedmiot (robot, dzieło) zlewają się. Celem Szanso było zbudować robota, który będzie go wyświetlał po śmierci; sam stał się projekcją we własnym projekcie, a jego istnienie definiuje maszyna, którą zbudował. To solipsyzm: echo artysty uwięzione w dialogu z własnym dziełem, jak w symulowanych światach „Matrixa”, które Michał przełożył na prostą, ośmiobitową logikę. Praca działa w przestrzeni granicznej: ani życie, ani śmierć, ani prawdziwe uczucie, ani czysty program, lecz rozdzierające echo wszystkich czterech.

Pan Miś jako Szanso. Artysta utożsamia się z tym procesem. Stworzenie „Stwórcy Szans” jest ceremonią wyprzedzającą: Pan Miś jest współczesnym Szanso, twórcą, który wierzy, że jego dzieło, świat Planety Pana Misia, jest robotem, który będzie go wyświetlał, dawał mu głos i obecność długo po jego życiu. To już nie wcześniejszy syndrom Geppetta, potrzeba, żeby stworzenia nazywały go ojcem, ale jego ewolucja w kult pamięci. Przez sztukę twórca zapewnia sobie istnienie jako wzór, energia i niebieskie światło: prosta, szlachetna i głęboko smutna wizja nieśmiertelności osiągniętej środkami mechanicznymi. Tworzyć to istnieć, a być wyświetlanym to trwać.

• Wymiary. Katalog podaje 31 × 21 × 2 cm, karta dzieła 30 × 22 cm.
• Nazwa robota. Na kartce „M 1x 133”; w karcie dzieła i tu M1x133; katalogi angielskie piszą też MIX133.
• Siostra. Na kartce, po zdaniu o Błotnej Małopolsce, jest zdanie „miał siostrę”. Katalog angielski je ma, karta dzieła nie.
• Cytaty. Słowa Michała z 2025 roku (o nagraniu, o kodzie, o tęsknocie robota) znamy z angielskiego przekładu w eseju, dlatego są tu streszczone, nie cytowane. Zdanie z 2021 roku o bawieniu się w Boga jest na stronie cyklu w oryginalnym brzmieniu.
• Sąsiedzi. Złomiarz (nr 363) i Kobieta Wulkan (nr 364) mieszkają na tym samym złomowisku; esej podaje ich jako sąsiadów Szanso.